Menu
indeling:
toepassingen:
toepassingen:
indeling:
|
Seiryoku zenyo
De filosofie van seiryoku zenyo is tweeledig:
Om een 'stabiele' judoka te zijn, moet de judoka geestelijk en moreel goed in elkaar zitten. Daar is de ethiek voor. Lichamelijk moet hij ook 'stabiel' zijn. Daar is de judoleer voor. Ethiek en judoleer zijn deel van één en dezelfde opvoeding tot perfectie (jika no kansei).
De toepassingen in het menu links zijn daarom als volgt ingedeeld:
Onderscheid tussen doel en middel
Wat vinden we op deze pagina over seiryoku zenyo?
Wat is seiryoku (勢力) ? Het Japanse woord betekent: lichamelijke energie. De lichamelijke energie wordt gestuurd door geestelijke energie, en is fysiologisch afkomstig uit de voedselopname door het lichaam. Wie in balans is voor het gevecht brengt zijn geest en lichaam in harmonie, om de stromen van geestelijke en lichamelijke energie optimaal te kunnen benutten.
Seiryoku is vergelijkbaar met de energie zoals wij leren in de natuurkundeles - uitgedrukt in 'zoveel joule'. Maar het is niet hetzelfde als fysieke kracht (tairyoku (体力) of spierweefsel. Je krijgt geen seiryoku in het krachthonk aan de gewichtenmachine. Daar raak je je energie juist kwijt, samen met de vetrolletjes. Het is ook niet je conditie - seiryoku heeft niets te maken met de capaciteit van hart en longen, of uithoudingsvermogen.
Seiryoku is de grondstof, de inhoud, het middel waarmee de judoka en de mens zijn werk doet. Het is de brandstof in het voertuig.
Het principe van ki en seiryoku.
Wie iets wil begrijpen van de geestelijke essentie van judo, mag het onderstaande eigenlijk niet overslaan. Het is volgens Mitesco de basis voor een diepere analsye van de veelgebruikte termen seiryoku zenyo en jita kyoei. Bovendien komen we zo op het spoor van de diepere spirituele drijfveer die Jigoro Kano en Kyuzo Mifune hadden: het vinden van de innerlijke harmonie en het gebruik van ki in seiryoku, ten dienste van de wereld.
Zwak wordt sterk
Ofschoon het moderne wedstrijdjudo in gewichtsklassen is onderverdeeld, betekende gewicht oorspronkelijk niets bijzonders. Jigoro Kano was na jarenlange studie en training op een gegeven moment in staat om met gemak te winnen van iemand die twee keer zo zwaar was als hijzelf. Lichamelijke kracht zonder spirit betekent blijkbaar niets. Dat is letterlijk en figuurlijk 'domme kracht'. (Een van de overwonnen vechters, de matroos Mark Bagello, zou volgens het verhaal na zijn nederlaag geroepen hebben 'I love your spirit' en het zelf later tot de 4e dan brengen.) Er was dus iets anders aan de hand. Wat was die 'geest' van Jigoro Kano? Wat was de energie die hem de wetten van de natuurkunde zo deed toepassen dat er een nieuwe wetmatigheid ontstond, de seiryoku zenyo? Was dat alleen de tactiek van kuzushi? Was dat, zoals Andeas Niehaus in zijn verder uitstekende biografie van Jigoro Kano beweert, alleen de kracht van intellect en wil?
Kiai - Aiki
Jigoro Kano begon met trainen in de verschillende jūjūtsuscholen, maar analyseerde nog beter de achterliggende principes. Hij ontdekte wetmatigheden die te maken hebben met de energiestromen in en vanuit de mens. Spierkracht is niet het enige; er is ook andere kracht. Voor hem was het belangrijkste: de harmonie van lichaam en geest. Dat is een onoverwinnelijke energiebron.
De geest wordt volgens de oosterse denkwijze gevoed door een geestelijke energie, een levensenergie die in het Japans 'ki' (of 'qi') wordt genoemd ('chi' in het Chinees; 'prana' in India). Ki is overal, is kosmisch van oorsprong en is ook de geest van aarde, water, de elementen, en de mens. Het is het archetype van 'adem', wat Christenen ook de 'Adem Gods' noemen, beeld van de heilige Geest die op de ziel inwerkt. Ki stroomt door het lichaam en zorgt voor de energie die alles aanstuurt, alle elektrische impulsen van de hersenen en de zenuwen. Ki moet echter wel de vrijheid krijgen om de lichamelijke functies optimaal te bereiken. Spanning, angst, prestatiedwang, vermoeidheid en stress, maar ook luiheid (zwakte in de wil) kunnen de stroming van ki in het lichaam verstoren, en de geest uit balans brengen.
Voor Japanners is het begrip van ki nauw verbonden met het idee van het 'centrum', hara (vaak ook tanden genoemd) Hara betekent letterlijk: de buik. In Chinese en Japanse tradities, wordt de hara beschouwd als de zetel van iemands geestelijke energie. De hara zit drie vingerbreedtes onder en twee vingerbreedtes achter de navel. Haragei (Japans: 腹芸, letterlijk: "buikkunst") is een Japans woord dat betekent dat iemand in staat is om zijn persoonlijke energie (ki) te aan te wenden. Zenleraren leren aan hun studenten om hun geest te concentreren op hun hara en daar hun evenwicht te zoeken, lichamelijk en emotioneel. Haragei en het idee van concentratie/evenwicht zijn altijd zeer belangrijk geweest in de gevechtskunsten. In Aikido, jūjūtsu en judo wordt bijvoorbeeld veel tijd besteed aan ademhalingstechnieken, lichamelijke oefeningen om de beoefenaars in balans te brengen. De balans of onbalans bij kuzushi heeft derhalve ook te maken met de balans tussen geestelijke en lichamelijke energie. Haragei wordt ook in het alledaagse Japanse leven toegepast, als beeld van harmonie in een groep.
Zo vreemd is het beeld voor ons seculiere westerlingen overigens niet: wij letten ook al op een rustige en evenwichtige ademhaling bij alle processen in het lichaam, ook bij judo,sport en medische aandoeningen. Zou je ki ook 'zuurstof' kunnen noemen? Het is wat kort-door-de-bocht en niet zo spiritueel, maar het is een manier om een moeilijk oosters concept wat moderner te begrijpen - al komt er voor ons westerlingen niets uit de onderbuik... De moderne Japanners komen er zelf trouwens ook niet helemaal uit. Het kanji-woord ki (気) betekent normaal "lucht, gas, adem, atmosfeer" en wordt in gewone samenstellingen gebruikt als 蒸気力: joukiryoku: (stoomkracht); maar nog vaker in spirituele/psychische betekenissen als 気性 kishou: karakter, spirit, temperament; of meer natuurkundige energie als 磁気: jiki: magneet. Iemand die ziek is, mist zijn ki en is dus 病気: byouki. We kunnen het dus zo moeilijk maken als we willen. Doen we niet. In gewoon Nederlands kun je ook zeggen: anima sane in corpore sane. Een gezonde geest in een gezond lichaam - het was al een deel van de Griekse filosofie en het is zelfs het motto van een sportmerk al krijg je deze geest niet door kleding en schoenen van asics te kopen...
De opvatting van Andreas Niehaus, dat Kano eigenlijk niets deed met ki, lijkt wat al te westers. Kano was weliswaar sterk beïnvloed door de filosofie van het utilitarisme, maar om de vertaling van 'geestelijke energie' alleen te verstaan als 'intellect en wil', beperkt Kano wel al te zeer tot een moralist. (vgl. A. Niehaus, Leben und Werk Kano Jigoros, blz. 169-171)
Wat uitermate interessant is, zijn de twee verschillende betekenissen van harmonie van de geest in het Japans.
De techniek van het judo dient de harmonie (de kiai en de aiki) te versterken en te representeren in optimale benutting van de lichamelijke seiryoku. Wie dat kan vervullen is de volmaakte judoka. (Wie meer wil lezen over aiki, kan dat prima hier lezen.)
Ki en seiryoku zenyo
Het eerste Kano-principe, het optimale doelmatige gebruik van de energie (de seiryoku zenyo) is gebaseerd op de innerlijke harmonie die aan een handeling voorafgaat. Verspilling van energie, nutteloze handelingen die niet bijdragen aan de opbouw van de innerlijke harmonie, laten kostbare energie wegstromen naar de aarde, de medemens en/of gevechtspartner, veroorzaken je eigen kuzushi en laten je uiteindelijk het gevecht verliezen als de ander wel de ki weet te benutten in harmonie met seiryoku en het kan uitdrukken in een perfectere techniek.
Een belangrijke vraag is in dit verband: Wat is voor Jigoro Kano nou het verschil tussen de begrippen ki en seiryoku ?
Jigoro Kano zal dus niet spreken over de optimale benutting van ki alleen, iets als 'ki zenyo'. Geestelijke energie (ki) blijft wel belangrijk, maar je werkt bij judo met lichamelijke seiryoku-energie, die via de voedselketen wordt binnengebracht. Zonder de primaire geestelijke energie wordt de lichamelijke energie overigens niet opgewekt: de geest regeert volgens de Oosterling het lichaam en niet omgekeerd. Daarbij moet wel duidelijk zijn, dat Kano met seiryoku nooit fysieke- of spierkracht bedoelt (dat is tairyoku). In de natuurkunde is kracht iets als 'zoveel newton' en energie 'zoveel joule'. Voor Kano is seiryoku dus - als we het dan graag volgens exacte wetenschap willen formuleren - meer iets als 'zoveel joule'.
De doelmatigheid van iedere judotechniek is dus meer dan een gewone handeling. In het concept van Kano is iedere beweging een expressie van de geestelijke ki met lichamelijke seiryoku, die met eerbied (rei) moet worden behandeld. Oefening en praktijk zijn uitdrukking van een diepe eenmakende spiritualiteit (awase, ai) van geest en lichaam. Een weg die volgens Kano levenslang duurt, een continue tocht van zelfontdekking, harmoniseren, groeien en perfectioneren. Judotechniek volgens de seiryoku zenyo staat dus nooit op zichzelf, of heeft nooit een louter sportief doel, maar de menselijke perfectie = harmonie van geest en lichaam. Boven dit alles stijgt namelijk uit, dat de wereld in vrede zal zijn, als iedereen zijn eigen harmonie en balans volkomen realiseert en daarmee de samenleving dient. Dat is de jita kyoei.
Mitesco maakt het principe van geest en energie in gewoon Nederlands wat duidelijker. Maar wij moeten daarbij wel bedenken dat deze beleving geworteld is in de vermenging van religieuze systemen met fysica. (zie menu 'verantwoording'). Wij westerlingen vinden dat vreemd, maar Taoisten en Boeddhisten vinden dat maar heel gewoon. Omdat het syncretisme in alle oosterse religieuze stromingen de gewoonste zaak van de wereld is, en de oorspronkelijke martial arts in Japan elk hun eigen bronnen aanboorden, is ook het ki-seiryoku-principe in het judo een resultaat van jarenlange vermenging van wijsheid, religie en filosofie. Kano was bovendien heel intellectueel bezig en kende de grote godsdiensten en filosofieën die met het judo-principe compatibel waren. Daarnaast was Kano een moralist die praktische doelen stelde.
Sommige deskundigen menen dat in de officiële judoleer over ki wordt gezwegen, maar dat is niet waar. Kano spreekt vaak over het gebruik van geestelijke en lichamelijke energie/kracht. Hij onderscheidt beide principes met de bedoeling om te leren hoe je ze moet laten harmoniëren. Kano verbreedt het principe van 'geestelijke energie' bovendien door het ook educatief toe te passen op ethiek en psychologie, geheel overeenkomstig de betekenissen van ki in het kanji. Wel is het waar dat Kano een meer klassieke Taoistische benadering had: je krijgt je kennis vanuit de ervaring. Training leert je de betekenis van geestelijke energie verstaan, niet alleen het onderricht. Zo is heel het Kodokan opgezet: leren en oefenen. Daarom is judo van de Japanse vechtkunsten de meest spirituele en heeft het de meeste principes. Kano leerde deze principes in de praktijk te brengen, zonder de onderliggende theoretische basis te vergeten - wat de jūjūtsuscholen in Kano's tijd wel vergaten...
De meeste judopagina's en beschrijvingen van Jigoro Kano slaan ki , maar ook seiryoku helemaal over omdat het zo ingewikkeld lijkt. Maar wat begrijpen we eigenlijk van de geestelijke essentie van judo als we niet eens proberen te begrijpen wat seiryoku-zenyo als woorden en begrippen betekenen? judo is in alle gevallen taai studeren en proberen te vatten wat je nog niet kent. Dat is zo in de dojo, maar ook in de studeerkamer. Mitesco doet ook judo in de studiedojo. Wie volhoudt, merkt dat het helemaal niet zo ingewikkeld is. Iemand heeft eens gezegd: "wie nooit de werken van Kano heeft gelezen, heeft van judo niets begrepen." In de VS heeft men daar meer oog voor dan in ons land. De Amerikaanse Sensei Dr. Tony Scuderi (op judoinfo) is er bijvoorbeeld van overtuigd dat Jigoro Kano zijn hele leven gezocht heeft naar die innerlijke ki, en dat die energie hem zichzelf deed ontdekken, en tot de beste persoon en judoka maakte die hij kon zijn. Uiteindelijk is het persoonlijke doel van de judoka volgens Kano: wat de mens tot harmonieuze ontwikkeling brengt en de perfectie van het menselijke karakter (jika no kansei).
Vanuit het bovenstaande is misschien iets te begrijpen van de woorden van Kyuzo Mifune en Jigoro Kano:
Zenyo is de vorm, letterlijk de juiste manier waarop de energie wordt gebruikt. Het is volgens Jigoro Kano het principe van efficiëntie. Seiryoku (energie) gebruiken zonder grote doryoku (krachtsinspanning) is de enige goede manier. Energiebesparing dus. Het is als het zogenaamde 'nieuwe rijden' in de auto. We weten wat dat is: gebruik maken van alles wat jou als chauffeur minder gas laat geven (en dus benzine sparen), zoals het afremmen op de motor, het snel doorschakelen, en vooral het anticiperen op situaties. Seiryoku zenyo in het verkeer is exact het tegenovergestelde van het 'wilde rijden', op hoge toeren, met hoog verbruik. Net als in het verkeer vraagt het een zekere volwassenheid om te begrijpen dat "jong, snel, wild", geen toepassing van seiryoku zenyo kan zijn - niet bij judo en nergens.
Judo is meer dan vechtsport alleen. Wie de principes van judo verstaat in de diepte, begrijpt de vergelijking van Mitesco:
Judo is de meest energiebewuste manier van bewegen en leven, een leerschool voor het verkeer tussen mensen en de inspanning voor het goede. Een vorm hoe je seiryoku kunt gebruiken, zowel fysiek als geestelijk en moreel.
Kuzushi: dé toepassing in judo
Waarom is judo is de meest energiebewuste manier van bewegen en leven? Ook in judo gebruik je toch veel energie? Je moet toch ook krachtig zijn om de technieken toe te passen? Inderdaad.
De fundamentele ontdekking van Jigoro Kano in de Kito Ryu was het principe van kuzushi. Wie gebruik maakt van de onbalans van de ander, neemt zijn energie over en hoeft dus zelf minder energie te investeren. Bovendien maakt kuzushi het mogelijk om - gebruik makend van de natuurwetten - veel zwaardere judoka te werpen dan volgens normale energie-verhoudingen mogelijk zou zijn. Daarom kunnen we zeggen: kuzushi is dé toepassing bij uitstek van het seiryoku-zenyo-principe in judo. (zie het menu: 'kuzushi')
Daarvoor heeft de mens wel zijn verstand nodig:
Het middel om het doel te bereiken kunnen we onderverdelen in twee elementen:
Het middel is dan seiryoku of welke vorm van gegeven energie dan ook. De manier waarop is dan judo of welke vorm van efficient energiegebruik in welke situatie dan ook. Judo heeft een aantal fundamentele principes die in de praktijk van de dojo worden verwezenlijkt (Kuzushi).
Efficientie in energiegebruik is universeel toepasbaar in alle situaties van het leven. Toch moeten we daarbij - zoals in alles - de balans tussen middel en doel goed helder houden:
Wat jita kyoei concreet betekent, kan in het menu worden gevolgd. Het is zoveel als: alles wat goed, waar en schoon is voor alle mensen op aarde. Dat wil zeggen: welzijn, geluk, vrede, vrijheid harmonie, respect, liefde, sportiviteit, verdraagzaamheid, kortom alles waardoor de mensen meer zichzelf kunnen zijn, en de harmonie van geest en lichaam in iedere mens vervolmaakt kan worden tot heil van de hele wereld.
De middelen, de energie en het efficiente gebruik ervan, brengen het doel tot stand. Zonder goede, ijverige, maar ook evenwichtige en beheerste toepassing van de energie, komt er van het doel niets terecht.
Doel en middelen zijn nauw met elkaar verbonden.
Op die manier heiligen de middelen het doel, ze brengen het tot stand en maken het moreel goed, één, waar en schoon.
We moeten bij dit alles wel opmerken, dat Jigoro Kano voor zijn filosofie over seiryoku zenyo en jita kyoei niet alleen zijn inspiratie in oosterse filosofie en spiritualiteit had gezocht. Kano was een ontwikkeld man, die met name bekend was met de Engelse (westerse) beleving van sport en het Britse wereldbeeld (vgl. het idee van Gemenebest/Commonwealth!). In het Engelse systeem, met name in de utilitaristische filosofie van Herbert Spencer, vond hij een concrete voedingsbodem. Kort gezegd komt dit systeem van nuttigheidsdenken erop neer: 1) je eigen belang staat onder het algemeen belang; 2) je moet op de meest efficiënte, nuttige manier werken aan het algemeen belang van allen. Nou, dan is niet zo moeilijk om te begrijpen dat Kano dit idee versmolt met zijn oosterse denkwijze, met name het Taoisme en de martial arts. (noot over Herbert Spencer)
Het doel moet ook de middelen heiligen. Maar niet in de betekenis dat alles dan gepermitteerd is. Juist niet. Daarin was Jigoro Kano geen westerling. judo volgens de stichters is heel principeel en overeenkomend met de traditie waarin iemand staat. Individualisme en onbeperkte menselijke autonomie is wezensvreemd aan de Japanse mentaliteit. De morele component van judo in de geest van Jigoro Kano bestaat uit een aantal elementen:
Daarom vraagt de toepassing van seiryoku zenyo met als doel de jita kyoei een wetenschappelijk onderbouwde theorie en een consequent volgehouden oefening in het bereiken van het goede. judo is een weg om al deze morele uitgangspunten te verwezenlijken, voor de tatami en daarbuiten.
Jigoro Kano spreekt
NOOT 1 BIJ HET WOORD SEIRYOKU
|
|
Wie meer wil weten over ki en seiryoku kan de
onderstaande uitgebreide beschrijving lezen. Wie niet te diep op de
materie wil ingaan, kan
seiryoku
