Voor en na de judo-oefening of bij een wedstrijd, buigen de judoka naar elkaar. Buigen is een uitdrukking van dankbaarheid en respect. In feite bedank je de tegenstander dat hij je de gelegenheid geeft je techniek te verbeteren.

 

Jigoro Kano

 

1. Jita Kyoei en Rei

 

 

Zolang we als mensen leven, zijn menselijke relaties belangrijk. Als respect en liefde voor de medemens afwezig zijn, zijn we net dieren. Zodoende is de de buigingsetiquette bij judo belangrijk. Maar het is méér dan etiquette. Zoals het karakter (rei) oorspronkelijk aangeeft (zie afbeelding rechts) symboliseert de linkerhelft de goden, en de rechterhelft het religieus offer. In een rurale samenleving werd een offer aan de goden opgedragen bij het eind van de oogst, als dank en om te bidden om goddelijke bescherming. Deze klassieke praktijk heet rei. Tegenwoordig is het een element van gelijkheid en respect ten opzichte van de mensheid en de grondwet.

礼

Rei wordt gegeven ten overstaan van mensen met een hogere rang, maar ook die met een lagere rang en gelijken. Wat je echter vooral serieus moet vasthouden is de rei ten overstaan van wat het oog niet kan zien, dat wil zeggen: de algemene geest, de ki. Het is belangrijk dat deze laatste vorm van rei in de dojo over een lange tijdsperiode wordt aangeleerd. Deze rei is ook verwoord in de term omoiyari (bedachtzaamheid) van Confucius. Sympathie voor anderen en hen geen overlast bezorgen is de echte geest van rei. Zo bezien is rei dus ook de basis voor de geest van Jita Kyoei. (uitleg van rei door Shinichi Oimatsu)

 

Rei is dus een houding die in het hart moet zitten. Dat noemen we 'eerbied'. Wie alleen aan de buitenkant de ander respecteert, heeft geen respect. Een mens moet voor hem altijd 'heilig' zijn, onaantastbaar in waardigheid en rechten.

 

Wat hoort daar nu bij, in de dojo en daarbuiten?

 

1. Zachtmoedigheid tegenover de ander. Een judoka geeft nooit toe aan de verleiding om zijn medejudoka louters als tegenstanders te bekijken. Wie in zijn denken die houding aanneemt, probeert dat ook in de praktijk te brengen. Een ander moet op de tatami tegen een stootje kunnen, daar zijn de ukemiwaza voor bedoeld en de mat zelf geeft ook een beetje mee. Maar wat veel jongeren spannend vinden, namelijk een ander zo hard mogelijk te werpen, is én niet nodig én niet respectvol. Natuurlijk moet er getraind worden om in randori en shiai wat te kunnen voorstellen, maar dat kan ook op een manier waarbij je je steeds de vraag stelt: doe ik de ander werkelijk geen pijn, heb ik echt de kans op blessures actief bestreden? Een judoka kent zijn eigen lichaam, weet hoe kracht en kwetsbaarheid hand-in-hand gaan. Dan ben je eerder voorzichtig dan roekeloos. Voor jezelf en anderen. Mitesco blijft herhalen wat Jigoro Kano overal benadrukt: judo is soepel, en nooit overdreven krachtig. In het vervolg daarop kunnen we zeggen: judo is zachtmoedig voor de ander, nooit overdreven hard. Het is tegen het principe van seiryoku zenyo, maar ook tegen het respect voor het lichaam van de ander.

Buiten de dojo is een judoka ook een voorbeeld van zachtmoedigheid (zie ook menu 'beschaving'). Wie aan judo doet, hoeft zich niet stoer te gedragen naar anderen en zal zijn gevechtstechnieken uiteraard nooit toepassen 'in het wild' tenzij hij zichzelf wettig moet verdedigen. Een judoka is dus juist geen vechterstype, maar iemand die opkomt voor anderen, vooral voor de zwakken. Een echte judoka zou in de bres moeten springen als mensen gepest, geïntimideerd of vernederd worden door anderen. Niet bang om het voortouw te nemen in zachtheid, als mensen hard zijn tegen elkaar. Een echte judoka is voor de duvel niet bang. Wetend dat ze hem toch niets maken, staat hij sterk in de verdediging van de waarde van elke medemens. Dáár vecht hij voor - zonder wapens en vuisten, maar met zijn hart.

 

2. Openheid voor het goede in de ander. In elke medejudoka zit dezelfde spirit als in jou. Niet iedereen is natuurlijk even goed of prettig in de omgang. Er zijn nu eenmaal mensen met een onaangenaam karakter. Er zijn andere judoka die bij de beoefening van techniek rotgeintjes uithalen. Een echte judoka gaat dan niet met gelijke munt terugbetalen. Wie zelf wel respect heeft, zoekt niet naar de negatieve kanten van de ander, maar naar wat er wel aan goede eigenschappen te vinden is. In elk mens zit iets goeds en iets kwaads en wie begrip kan opbrengen voor de kwaliteiten en schaduwzijden van zichzelf en de medemens, kan groeien naar perfectie. In dat licht zal een judoka:

Niet oordelen over de ander. Nederlanders hebben hun mening gauw klaar. 'Ik zeg wat ik denk en ik doe wat ik zeg.' Kortom: we denken wat over een ander, flappen het er meteen uit en doen wat we denken. Terwijl wijze mensen eerder zullen zeggen: 'tel tot tien voor je iets zegt.' Een judoka is slagvaardig, weet situaties te beoordelen met de snelheid van het licht, maar blijft voorzichtig in wie de ander is als mens. Daarin is hij juist weer beheerst en terughoudend. Hij heeft geen vooroordeel over mensen, van welk ras, geslacht, of voorkeur ze ook zijn. Maar ook geen na-oordeel waarop iemand kan worden vastgepind. Zachtmoedigheid en respect zit van binnen. In een judohart is geen plaats voor etiketten die niet meer loslaten.

 

Niemand afschrijven. Zoals hij openstaat naar nieuwe technieken, leergierig en flexibel is op de mat, zo is hij dat ook naar de medejudoka. Niet alleen iemands techniek door oefening kan opeens vooruitgaan, maar ook iemands karakter. judo is opvoeding. Stel dat degene die je normaal niet graag mag, zich geleidelijk verbetert. Moet je iemand dan blijven vastpinnen op gedrag wat je denkt te kennen? Een judoka is sportief, staat altijd weer op na een val, maar helpt ook anderen weer opstaan na een geslaagde worp. Wie na een toernooiwedstrijd de ander een hand weigert, is wel heel vals. Maar moeten we dat niet ook in ons hart blijven doen: alle medejudoka van harte een hand geven, wie ze ook zijn, wat ze ook doen? Er is morgen weer een nieuwe wedstrijd, een nieuwe kans, een nieuwe uitdaging om te groeien op de weg die judo heet.

 

 

---

 

 

2. Het evenwicht tussen respect voor jezelf en de anderen

 

 

Het probleem bij eerbied en respect is heel vaak de verhouding tussen je eigen zelfbeeld en dat van anderen. Er zijn mensen die te veel van zichzelf houden, maar er zijn er ook die niet genoeg van zichzelf houden. Hoewel elke mens in principe dezelfde waardigheid heeft, is de waarneming van eigenwaarde heel verschillend. Het is een kwestie van het zoeken en vinden van je innerlijke balans. Alleen in het evenwicht ten opzichte van jezelf vind je geluk en de kans om jezelf te perfectioneren.

• Wie te veel van zichzelf houdt, wordt egoïstisch, verwaand, arrogant - hij overschat zijn eigen waarde

• Wie te weinig van zichzelf houdt, wordt bang, gesloten, onzeker - hij onderschat zijn eigen waarde

In beide gevallen ontstaat er ook een scheefgroei in de verhouding tot andere mensen. Mensen met een te groot of te klein gevoel voor eigenwaarde, worden beiden gesloten - zij het op een andere manier. De houding ten opzichte van de medemens is respectievelijk verpletterend en vernederd.

 

judo is een uitstekende manier om je eigenwaarde meer in evenwicht te brengen. Voorwaarde is wel dat er wordt voldaan aan de regels van respect en sportiviteit zoals die bij judo moeten worden geleerd.

 

Het evenwicht in eigenwaarde leert respect. Zoals bij alle vormen van balans in judo, is ook eigenwaarde een kwestie van niet te veel en niet te weinig. Eigenwaarde ontstaat alleen als degene die judo oefent zijn hart wil openen. Zonder die wil om in balans te komen, is alles bij judo (en daarbuiten) tot mislukken gedoemd. Als die wil er wel is, werkt het mechanisme tussen judoka als volgt:

• Judoka met een te groot ego openen zich voor de ander en leren dat ze door de anderen worden gerespecteerd en gewaardeerd omwille van wie ze zijn, zonder op een voetstuk te worden geplaatst. Door hun nederlagen worden ze wat nederiger en eenvoudiger en ervaren ze dat ze niets meer waard zijn dan anderen. De oprechte vriendschap van andere judoka overwint de houding van superioriteit en opschepperij. Gaandeweg worden ze meer en meer zichzelf.

• Judoka met een te klein ego openen zich en voelen dat ze door de anderen worden gerespecteerd en gewaardeerd omwille van wie ze zijn, zonder te worden vernederd. Door hun successen worden ze gestimuleerd en ervaren ze opnieuw dat ze de moeite waard zijn. De oprechte vriendschap van andere judoka overwint de angst voor fysieke en geestelijke aanraking. Gaandeweg worden ze meer en meer zichzelf.

Als de balans van eigenwaarde meer en meer hersteld wordt, groeit er ook een verbondenheid met elkaar, die ervoor zorgt dat de judoka de ander evenveel respecteert en waardeert als hij zichzelf waardeert. Pas als die geestelijke weegschaal in evenwicht is, ontstaat er een evenwicht in de groep. Iedereen vult elkaar aan, en er is altijd respect voor elkaars zwakke en sterke kanten. Deze gelijkwaardigheid is de diepere basis voor sportiviteit in de dojo en vrede tussen mensen in de samenleving.

 

Juist dit punt van evenwicht in eigenwaarde is buitengewoon actueel, in de dojo en daarbuiten. Helaas leven er in onze samenleving veel mensen, jongeren en ouderen, die in hun leven niet de juiste feedback hebben gekregen van hun omgeving. In gezinnen met problemen worden kinderen vaak het kind van de rekening. De juiste omgang met elkaar in de thuissituatie leert een kind op een natuurlijke manier om te gaan met waardering en gewaardeerd-worden. Op jongere leeftijd en in de puberteit is de juiste feedback van groot belang om later het evenwicht als volwassene te kunnen vinden. Helaas krijgen veel kinderen te weinig positieve liefde en waardering, door verwaarlozing of onvermogen van degenen die de feedback zouden moeten geven. Dat slaat vaak diepe wonden. Gevolg: kinderen zoeken de feedback óf bij anderen, óf in zichzelf. Als ze bij anderen zoeken, leeftijdsgenoten of bekenden, krijgen ze tenminste nog wat interactie. Wel is het risico op onevenwichtigheid groter, omdat er geen constante in zit en er meestal minder liefde is. Er blijft een stuk funamentele onzekerheid over. Kinderen kunnen heersers worden of overheerst worden. Maar als kinderen zich opsluiten in hun eigen gevoelens, kan er helemaal geen balans ontstaan. Meestal worden deze kinderen extreem gesloten en kunnen ze steeds moeilijker omgaan met de medemensen. De reactie die ze daarop krijgen, is negatief en dat maakt ze nog geslotener. Een neerwaartse spiraal.

 

judo is een uitstekende weg om eigenwaarde te ontwikkelen en mensen te openen voor elkaar in liefde en respect. Wel moeten judoka - zeker trainers en volwassenen - tegenwoordig ontzettend opletten hoe de groep onderling functioneert en hoe individuele judoka zich ontplooien of niet. Respect en eerbied leren vraagt soms ook: judoka leren zichzelf te ontdekken en te respecteren.