mitesco - de zachte weg

In mijn jonge jaren was ik gemakkelijk geïrriteerd en had ik soms een kort lontje. Na een paar jaar jujutsu-training merkte ik echter dat mijn gezondheid was verbeterd. Ik werd rustiger als gevolg van meer zelfbeheersing. Ik concludeerde dat dezelfde geest die nodig was om in een gevecht op leven en dood tegen een vijand op het slagveld te overleven, ook kon worden toegepast in een poging om moeilijkheden te overwinnen die we tegenkomen in het dagelijks leven.

Jigoro Kano, Judo Memoirs p. 14.

1. Beheersing van je lichamelijke behoeften

Jigoro Kano had een enorme hekel aan verspilling. Zowel verspilling van energie als van andere middelen. Op verschillende plaatsen in zijn werken waarschuwt hij voor de gevaren van overmaat en luxe. Daarmee is hij tegen de stroom in.

Zelfbeheersing is zo populair in ons land. Als iedereen leeft om te genieten en alles voorhanden is, moet je wel heel erg je best doen om niet te pakken wat je pakken kunt. Of het nu gaat om eten en drinken, of het gebruik van vrije tijd en communicatiemiddelen, de norm lijkt wel: doe wat je wilt. Wat op vrijheid lijkt (doen wat je wilt) is echter geen echte vrijheid. Het maakt je al gauw tot slaaf van je eigen verlangens en wat anderen vinden. Vrijheid krijg je door deugdzaam te leven. Het maakt je ontspannen, flexibel en overtuigd van het goede. Dat is ook jū.

Een goede judoka leert dat je het principe van seiryoku zenyo ook op je fysieke mogelijkheden moet toepassen. Wie te veel eet of drinkt, wordt zo zwaar dat de training moeizamer verloopt. Wedstrijdjudoka zijn al te vaak zo gefocust op hun gewichtsklasse, dat ze alleen al om die reden weten wat vasten is. De juiste maat blijft moeilijk te bepalen. Maar vaststaat dat je energie die je niet nodig hebt, ook niet moet opnemen.

Toch heeft de deugd van matigheid bij Jigoro Kano niet alleen te maken met efficiëntie in energie. Het gaat ook het doel:

Je moet methoden kiezen die je in staat stellen de doelen van judo zo goed mogelijk waar te maken in je dagelijks leven. Bijvoorbeeld: ten aanzien van de basisbehoeften van je leven zoals eten, drinken, kleding en huisvesting, en ook in je sociale interactie, moet je serieus bekijken of je een leven leidt wat maximaal in overeenstemming is met je bijdrage aan de samenleving. (...) De basis van geluk in het leven is niet het najagen van materiele verrijking of tijdelijk plezier. (Mind over Muscle p.92-93)

[Om de samenleving te dienen] moet je eerst een aantal goede dagelijkse gewoontes ontwikkelen. Deze goede gewoonten behelzen eenvoud en gematigdheid. (...) Daarom moet je er allereerst naar streven om een eenvoudig, bescheiden leven te leiden en te leven met je middelen, zodat je niet zoveel tijd of geld nodig hebt om jezelf te onderhouden. Het belangrijkste is om ernaar te streven jezelf zo te ontwikkelen dat je zoveel mogelijk reserve-energie kunt verwerven om te benutten voor de samenleving. (Mind over Muscle, p. 130-131)

Beheersing in alles brengt geluk dichterbij, en is ook bevorderlijk voor een goede gezondheid - essentieel voor judoka, maar voor wie eigenlijk niet?

Het is ook bijzonder noodzakelijk om zorg te dragen voor je gezondheid wanneer je judo oefent als lichamelijke opvoeding. Iemand die aan judo doet, kan zichzelf overschatten inzake de gezondheid en dan let je gewoon niet goed genoeg op jezelf. We mogen niet onzorgvuldig zijn waar we leven, hoe we ons kleden, of onze hygiene. We moeten grote aandacht hebben voor wat we eten en drinken. Er was een tijd dat mensen het geen probleem vonden om te eten en te drinken tot overdrijvens toe. Ze waren er zelfs trots op een overdadig eter te zijn, of een zware drinker. Die manier van denken bestaat nog steeds en is duidelijk vernietigend voor de gezondheid. Als je niet oplet inzake je gezondheid, er is geen enkel voordeel meer om aan judo te doen. (Mind over Muscle, p. 105)

De mensen in Nederland en Belgie zouden van judo kunnen leren wat ze natuurlijk overal wel kunnen leren: minder is meer. Toch vraagt het van iedereen, judoka of niet, een enorme mentale omschakeling om niet te leven vanuit de onbegrensde mogelijkheden, maar vanuit gezonde principes. En steeds bewust de vraag stellen: is dit nodig, of is het overdaad?

Bij eten en drinken steeds de vraag: heeft mijn lichaam nu de energie-injectie nodig, of ben ik gewoon aan het genieten tot je erbij neervalt, zoals veel andere mensen doen?
Bij kleding de vraag: hoeveel geld en productie-energie verspil ik als ik meer kleding in de kast hang dan ik kan dragen, of ben ik een modepop die slaaf is van wat anderen dragen?
Bij een auto de vraag: hoeveel energie slurpt het ding en hoeveel ruimte, vermogen, uitrusting heb ik écht nodig, of ben ik een freak die zijn ego versterkt met de vier wielen van een suv?
Bij alles de vraag: sta ik achter mijn keuze, en is die gemotiveerd? Heb ik bij mijn keuze alleen mijn eigen belang meegewogen, of ook de verantwoordelijkheid naar de wereld, de verdeling van goederen en energie? Ben ik onafhankelijk genoeg, of loop ik achter de mode aan?

Deugd is een kwestie van aanleren:

Na de training hebben de kinderen dorst en willen ze veel water drinken. Dan moet de trainer goed opletten. Als hij de passende aansporingen geeft, zullen de kinderen vanzelf maat houden en zich beheersen. Als de leerlingen dan in een vergelijkbare situatie komen, hebben ze de gewoonte zich te beheersen en zal het niet tot excessen komen. (Mind over Muscle, p.113)

Ik geloof dat een gedisciplineerd regime een uitstekende methode is om je karakter te ontwikkelen. Alle regels die ik invoerde waren een middel voor dat doel. (Judo Memoirs, p.33)

2. Je emoties steeds de baas blijven

De meeste mensen hebben moeite om met hun emoties om te gaan. Daarbij gaat het natuurlijk niet over positieve emoties, zoals liefde, sympathie, of geluk. Al moeten ook zulke gevoelens niet te heftig worden, want een judoka met teveel vlinders in de buik is ook niet in balans. Maar het gaat met name over negatieve emoties. Want emoties kunnen soms zo sterk zijn, dat het niet eenvoudig is om een 'knop om te zetten'.

Jigoro Kano benadrukt op meerdere momenten dat sommige emoties ontzettend schadelijk zijn voor een judoka - en iedere mens. Ze kosten zo veel energie, dat je niet meer in staat bent om judo te beoefenen. Je kunt totaal kuzushi worden als je je laat meeslepen door onbeheersbare gevoelens. Ze leiden af van de hoofdzaak en het doel van je handelingen. Seiryoku zenyo laat je begrijpen dat het beheersen van je emoties wezenlijk is om goed te kunnen werken met de gegeven talenten en energie. Rust en orde.

Kano noemt met name:

a. woede

Woede is een heftige emotie die het slechtste in de mens naar boven haalt en tot de grootste misstappen kan leiden. Jigoro Kano zegt daarover:

"Kwaad worden vreet geestelijke energie. En wat voor voordeel heb je er zelf van, of een ander? Het resultaat van woede is hoe dan ook het uitputten van mentale energie en je gaat er negatief van worden, naar anderen en voor anderen." (Mind over Muscle, p.85)

Er zijn judoka die bijvoorbeeld zó kwaad kunnen worden over beslissingen van scheidsrechters, onsportief gedrag van anderen, en alle onregelmatigheiden die op de tatami mogelijk zijn, dat ze nog dagen overstuur kunnen zijn. Natuurlijk moet een judoka strijden voor recht en gerechtigheid. Maar wat is de zin van woede? Word je daar een betere judoka van? Bovendien leidt het heel vaak tot de energieverspilling van punt b).

Maar ook in het alledaagse leven is woede een destructieve emotie. Het verkeer is daarvan het beste voorbeeld. Als medeweggebuikers overtredingen begaan waarvan jij last hebt, hoe reageer je dan? Wat heeft toeteren voor zin? Mensen met opgestoken middelvingers antwoorden? Hard gas geven en inhalen, afsnijden, met de lichten knipperen, kleven... waarom eigenlijk? We weten dat we onszelf en anderen ermee in gevaar brengen en waarom doen we het?

Zo reageren mensen ook als ze zich door dienstverleners onheus bejegend voelen. Agressie en intmidatie van anderen is tegenwoordig maar heel gewoon. Zo erg zelfs dat hulpverleners hun werk niet meer kunnen doen. Maar hoeveel energie kost het de mens die kwaad wordt? Hoe voelt het om dan je bloed te voelen koken? Hoe is het om je middag, je feestje, je reis, je vakantie te laten bederven door je eigen woede en negatieve gevoelens? Hoe lang blijf je nog tieren? Lucht het wel zo op om je gram te halen, of zou je veel relaxter zijn als je de schouders zou ophalen en zou doorgaan met iets goeds te doen? Dan is het negatieve eerder vergeten en de stemming gered.

Als je het principe van seiryoku zenyo volgt, zal je niet in staat zijn om kwaad te worden. (Mind over Muscle, p.85)

b. ontevredenheid

Op meerdere plaatsen benadrukt Jigoro Kano dat klagen en ontevredenheid ten diepste op gespannen voet staat met de principes van seiryoku zenyo. Daar had hij een enorme hekel aan en het kwam in zijn tijd blijkbaar ook al veel voor. Het negatieve is destructief. Negatieve energie bestaat namelijk niet, en kan alleen beschouwd worden als het verspillen, wegnemen, vernietigen van positieve energie. Dat is zinloos en tegennatuurlijk.

Ontevredenheid. “Opgewonden raken is een onnodige verspilling van energie, en heeft geen enkel voordeel voor iemand. Het beschadigt jezelf en anderen. Een judoka moet zulk gedrag vermijden. Iemand kan soms ook helemaal vol zijn van teleurstelling, treurig zijn en geen moed meer hebben om iets te doen. Voor zo iemand kan judo betekenen dat hij gaat zoeken wat het beste is wat hij in de gegeven omstandigheden kan doen. Gek genoeg is zo iemand volgens mij, in dezelfde positie als iemand die op het toppunt van zijn succes is. In beide gevallen is er maar één weg om te gaan, namelijk: wat hij na rijp beraad het beste kan doen op dat moment. Zo kan het leren van judo iemand vanuit de diepste teleurstelling en geestelijke verlamming brengen tot een staat van bruisende activiteit en stralende hoop voor de toekomst. Hetzelfde geldt voor mensen die ontevreden zijn. Ontevreden mensen raken in een pruilerige en bokkige gemoedstoestand en geven anderen de schuld van hun eigen falen, zonder op te letten op zichzelf. Judo laat zulke mensen begrijpen dat zulk gedrag tegen het principe van maximale efficientie is, terwijl de trouwe toewijding aan dat principe ze meer opgewekt maakt.” (uit: The Contribution of Judo to Education)

Klagen. "Wat is er nou zinvol aan klagen? Het is zeker geen pretje voor degenen die naar de klachten moeten luisteren. De energie die wordt gebruikt om onplezierige klachten te uiten, kan zeker niet beschouwd worden als seiryoku zenyo. Nee, al de energie die wordt gebruikt om te klagen en te mopperen kan veel nuttiger worden besteed. Dat betekent: ruk jezelf los van al die onplezierige gevoelens en houd op met al die zieke praat naar anderen toe. Uiteindelijk zal blijken dat je al die energie het beste kunt geven aan je eigen geluk of de verbetering van de samenleving. Dit principe moet worden toegepast, overal en altijd. (Mind over Muscle p. 80)

Nederland (en Belgie) kunnen wat leren van deze judoprincipes. Er wordt veel woede geventileerd en mensen worden beschadigd door wat er ondoordacht wordt uitgeflapt. Er wordt ontzettend veel geklaagd, en mensen zijn niet meer bereid iets uit te houden of tegenslag als iets van het leven te beschouwen. Klagen over onrecht gebeurt vaak op hoge toon en mensen halen hun 'recht' bij onbenullige dingen. Judo kan leren de juiste maat opnieuw te vinden. Als de judoka tenminste zelf ook eens ophouden te jammeren over elke tegenslag...

Omdat iemand die geordend leeft altijd zijn weg vindt in het leven en optimaal gebruik maken van hun energie, durft Jigoro Kano te zeggen: "hij heeft altijd een rustige geest, heeft plezier in het leven en is vol initiatief." Dat is het tegenovergestelde van onbeheerste emotionele uitbarstingen.

Na een, twee jaren training kon ik veranderingen in mijn lichaam waarnemen, en na drie jaar was ik duidelijk sterker. Maar ook geestelijk beleefde ik een opfrisbeurt. Als jongeman was ik driftig en opvliegend. Nu werd ik geduldiger en mijn temperament werd langzaam rustiger. (Kano, 1915, in: KJT 3, 121-122)

3. Beheersing van kracht

Het juiste gebruik van lichamelijke kracht is natuurlijk een wezenlijk punt bij het toepassen van seiryoku zenyo. Wie meer kracht toepast dan nodig, is niet goed bezig. Kano noemt het een "verspilling van energie" om tijdens het gevecht je spieren onnodig strak te spannen. (vgl. Judo Memoirs, p.40) Overdreven gebruik van kracht is tegen het principe van jū. Kracht is ook geen doel in zich: "De judoka doen vandaag de dag niet genoeg moeite om de doelen van het judo te bereiken, en leggen veel te veel nadruk op sterk-worden en winnen in de competitie, wat in feite meer middelen zijn dan doelen" (Jigoro Kano, Mind over Muscle, p. 100) Met name het moderne wedstrijdjudo zou daarvan kunnen leren, want daar wordt momenteel te weinig gedaan met de nobele principes van 'maximale efficientie met minimale inspanning'. De spieren winnen het daar van de techniek. Tot overdrijvens toe.

Ontwikkeling van spieren tot het uiterste is niet een wenselijke ontwikkeling, maar meer een lichamelijke flexibiliteit, samen met snelle en vaardige bewegingen om in staat te zijn aan te vallen of te verdedigen, net wat nodig is.

Jigoro Kano, Judo Memoirs, p.38.

Neil Ohlenkamp zegt daarover in zijn Handboek:

"Om met minimale inspanning het maximale effect te bereiken, moet u precies de juiste hoeveelheid kracht gebruiken. te weinig is niet ideaal, net zo min als te veel. Een gebruikelijk misverstand is dat het gebruik van kracht altijd negatief is. Verkeerd, onnodig overtollig gebruik van kracht leidt tot energieverspilling en dat is niet wenselijk. Maar kracht kan essentieel zijn tegen een grote of sterke tegenstander met dezelfde vaardigheden. Techniek verslaat kracht en grootte, maar hoe groter het verschil in grootte of kracht, hoe beter uw vaardigheid moet zijn ten opzichte van uw tegenstander." (p. 33)

Wat is de juiste maat? Jigoro Kano leert in zijn leer over de opvoeding:

In randori leren we de judoka altijd te handelen volgens het fundamentele principe van Judo [seiryoku zenyo], ongeacht of zijn tegenstander lichamelijk zwakker is en gemakkelijk kan worden overwonnen door een beetje kracht. Als de judoka tegen het principe handelt, zal de tegenstander nooit overtuigd zijn van zijn nederlaag, hoeveel brute kracht er ook tegen hem is gebruikt. Het is niet nodig om duidelijk te maken dat de manier om iemand te overtuigen in een discussie nooit gelegen is in het forceren van overwicht, noch van macht, noch van kennis, maar om hem te overtuigen volgens de onbetwistbare regels van de logica. De les is dat overtuiging, niet dwang, effectief is. Dat is zó totaal waardevol in het gewone leven, en dat kunnen we leren van randori.

Ook leren we de judoka, als hij zijn toevlucht neemt tot een trucje om te winnen, hij alleen zoveel kracht mag toepassen als absoluut nodig voor dat doel. We waarschuwen hem tegen te veel of te weinig uitoefening van kracht. Er zijn heel wat gevallen bekend waarbij mensen mislukten in wat ze ondernamen, simpel omdat ze te ver gingen, niet wisten wanneer ze moesten ophouden, en vice versa. (uit: The Contribution of Judo to Education)

Jigoro Kano noemt deze vorm van zelfbeheersing tomaru tokoro o shire: weet wanneer je moet ophouden...

Het vraagt echter heel wat zelfkennis en strategisch inzicht om in concrete situaties de juiste afwegingen te maken.

De alledaagse toepassing die Jigoro Kano zelf maakt, is de beheersing in het gesprek. Dat doet hij bij meerdere gelegenheden. Het is duidelijk dat je in een gesprek niets kunt bereiken als je een ander met geschreeuw of intimidatie probeert 'ja' te laten zeggen. Krachttermen en schelden werken in een dialoog altijd contraproductief. Je laten gaan overtuigt niet. Argumenten wel. Politieagenten leren in hun opleiding om die reden hoe ze ruzies en intimiderend gedrag moeten benaderen: rustig blijven en de-escalerend werken. Nooit meeschreeuwen, nooit naar de wapenstok grijpen, maar heel kalm en beheerst zeggen wat nodig is, zonder agitatie.

Natuurlijk komt in dit verband ook de pedagoog in Kano boven, die weet dat je logische argumenten moet gebruiken om leerlingen te overtuigen en iets te leren.

De basis voor een beheerste omgang met de medemens is natuurlijk: het respect voor de ander als persoon. De beheersing van verlangens, emoties of kracht raken altijd het belang van een ander. Wat onder het kopje 'respect' bij jita kyoei wordt gezegd, moet bij de deugd van beheersing dan ook worden meegenomen.

naar boven

De matigheid is de morele deugd die de aantrekkingskracht van de genoegens tempert en evenwicht brengt in het gebruik van de geschapen goederen. Ze verzekert de beheersing van de wil over de instincten en houdt de verlangens binnen de grenzen van de betamelijkheid. De matige persoon richt de strevingen van zijn zinnen op het goede, behoudt een gezonde bescheidenheid en laat zich niet meeslepen door eigen zin en kracht om te wandelen naar de begeerten van zijn hart.

klik om te reageren

op mitesco

Dese site is geoptimailseerd voor gebruik

door MS IE7 of Mozilla Firefox 2.x

Resolutie 1024x728 pixels.